Lưu đày kéo dài: Ba đội bóng Israel tiếp tục sống kiếp sân nhà trên đất khách tại EuroLeague

Cuộc họp diễn ra tại Abu Dhabi, một chi tiết nói lên nhiều điều hơn bất kỳ tuyên bố chính thức nào. Chủ tịch Maccabi Tel Aviv Shimon Mizrahi và giám đốc thể thao Claudio Coldebella không thể ngồi với lãnh đạo EuroLeague ở Tel Aviv. Họ phải bay đến thủ đô Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất để nghe lại câu trả lời quen thuộc: không có gì thay đổi. Tôi theo dõi các đội bóng Israel thi đấu trên sân trung lập suốt nhiều mùa giải, và nhận ra một quy luật: sự bất thường khi bị kéo dài đủ lâu sẽ tự biến thành trạng thái bình thường giả tạo. Người ta gọi tôi là kẻ phá đám. Tôi chỉ đang lắng nghe tiếng rít của bánh xe. Vấn đề này đã kéo dài nhiều mùa giải. EuroLeague đang có ba đội bóng Israel tham dự, cả ba đều phải thi đấu các trận sân nhà ngoài lãnh thổ đất nước mình. Maccabi Tel Aviv là đại diện danh giá nhất, một cái tên gắn với lịch sử giải đấu, từng nhiều lần đăng quang và luôn tạo ra sức hút riêng với khán đài Tel Aviv nóng bỏng. Thông cáo Maccabi Tel Aviv phát đi hôm thứ Bảy chỉ xác nhận hiện trạng: các đội bóng Israel vẫn chưa thể trở về tổ chức trận đấu trên quê nhà. Nguyên nhân là tình hình Trung Đông và xung đột quốc tế. Nhưng điểm đáng chú ý nhất của thông cáo nằm ở thông tin CEO EuroLeague Chus Bueno cùng giám đốc điều hành giải đấu Diego Gijón sẽ tới Israel trong hai tuần tới để thị sát. Chuyến đi được sắp xếp theo lời mời của phía câu lạc bộ — một chi tiết cho thấy Maccabi Tel Aviv đang cố gắng giữ chủ động trong câu chuyện của chính mình. Đây là tín hiệu hiếm hoi cho thấy giải đấu đang chủ động đánh giá lại tình hình, dù chưa có cam kết hay mốc thời gian cụ thể nào được đưa ra. Với một câu lạc bộ từng đăng quang, Maccabi Tel Aviv đang phải gánh chịu một nghịch lý: càng duy trì được thành tích trên sân, họ càng ít động lực buộc giải đấu tìm ra lời giải dứt điểm. Sự ổn định giả tạo đang che giấu một vết nứt cấu trúc. Điều khiến tôi quan tâm không nằm ở chuyện ba đội bóng Israel phải đá xa nhà, mà nằm ở cách EuroLeague biến tình trạng khẩn cấp thành một thỏa thuận vận hành kéo dài mà không ai dám gọi đúng tên. Mỗi trận sân nhà của Maccabi Tel Aviv tại một địa điểm trung lập là một chuỗi chi phí: thuê nhà thi đấu, di chuyển đội ngũ, khách sạn, an ninh, bảo hiểm. Chi phí này cao hơn đáng kể so với một trận sân nhà tiêu chuẩn, nơi câu lạc bộ đã sở hữu hoặc ký hợp đồng dài hạn với nhà thi đấu cùng hệ thống vận hành sẵn có. Trong khi đó, doanh thu sụt giảm nghiêm trọng: tiền vé sân nhà biến mất, khán giả Israel không thể đến sân, các hợp đồng tài trợ liên quan đến trải nghiệm trực tiếp mất dần giá trị. Người hâm mộ vẫn xem đội bóng trên sóng truyền hình, nhưng họ không còn là một phần của nghi thức. Chúng ta mất khán giả không vì bóng đá ma, mà vì biến nghi thức thành sản phẩm. Tệ hơn, đây là bất lợi cộng dồn, không phải bất lợi một mùa. Một đội bóng phải di chuyển nhiều hơn, phục hồi kém hơn, chơi trước khán giả ít hơn, sẽ tích lũy mệt mỏi qua từng tháng. Lợi thế sân nhà tại EuroLeague thường được định lượng ở mức 55-60% tỉ lệ thắng cho đội chủ nhà theo các nghiên cứu công bố trước đây. Khi lợi thế đó biến mất, các đội bóng Israel không chỉ mất đi điểm số trên bảng xếp hạng, họ mất đi công thức chiến thắng của chính mình. Văn hóa bóng rổ không chết vì thua trận. Nó tự sát khi nghĩ rằng thắng là tất cả. Cuộc gặp tại Abu Dhabi còn phơi bày một động thái ngoại giao tinh tế: vai trò của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong bản đồ bóng rổ châu Âu. Việc EuroLeague chọn Abu Dhabi làm địa điểm gặp gỡ — thay vì một thành phố trung lập truyền thống ở châu Âu — cho thấy giải đấu đang tính toán một chiến lược Trung Đông rộng lớn hơn. Không có gì tình cờ trong cuộc họp này; đó là một phát biểu ngầm về định hướng thương mại. Và có lẽ đó là lý do tình trạng lưu vong của các đội bóng Israel kéo dài đến vậy: nếu giải pháp trở về nhà không còn nằm trong ưu tiên hàng đầu, sự chú ý sẽ dồn vào việc đưa bóng rổ đỉnh cao tiến sâu hơn vào thị trường vùng Vịnh giàu có. Thông cáo của Maccabi Tel Aviv không hề mang giọng điệu bức xúc. Ngược lại, nó giống một bản cập nhật định kỳ của câu lạc bộ đã quen với cuộc sống lưu vong. Sự xuất hiện của Shimon Mizrahi và Claudio Coldebella bên cạnh lãnh đạo EuroLeague tại Abu Dhabi nhằm xoa dịu người hâm mộ hơn là tạo áp lực thực sự. EuroLeague cử CEO và giám đốc điều hành tới Israel trong hai tuần tới theo lời mời từ phía câu lạc bộ. Người ta gọi đây là hoạt động đánh giá. Tôi gọi đó là một cách để trì hoãn mọi quyết định khó khăn thêm một quý nữa. Còn một vấn đề lớn hơn: sự bất công có hệ thống. Nếu EuroLeague coi trọng tính toàn vẹn của giải đấu, họ cần cơ chế bù trừ cho các đội bóng Israel: chia sẻ doanh thu truyền hình cao hơn, hỗ trợ chi phí vận hành, hoặc một hệ thống xếp lịch thi đấu riêng giúp giảm quãng đường di chuyển. Nhưng không điều nào xuất hiện trong thông cáo. Thay vào đó, người hâm mộ nhận được một câu nói quen thuộc và một lời hứa thăm viếng. Sự im lặng của EuroLeague về các khoản bù trừ tài chính chính là lời thú nhận đáng chú ý nhất: ba đội bóng Israel bị xem là có thể hy sinh vì mục tiêu phát triển của giải đấu. Còn một mảng tối lớn hơn mà thông cáo không hề đả động: sức khỏe tinh thần và thể chất của các cầu thủ. Họ không chỉ thi đấu xa nhà; họ sống xa nhà. Nhiều người phải đưa gia đình đi theo, một số khác chấp nhận cuộc sống xa gia đình để tập trung cho sự nghiệp. Không có khán đài nhà, không có nghi thức truyền thống, không có sự gắn kết với cộng đồng — những thứ vốn là động lực thi đấu của một cầu thủ chuyên nghiệp. EuroLeague từng xử lý tốt tình huống tương tự trong đại dịch, khi toàn bộ mùa giải được dồn vào một địa điểm tập trung và mọi đội bóng đều chịu thiệt hại như nhau. Sự khác biệt lần này nằm ở chỗ chỉ ba đội bóng Israel phải trả giá, còn mười bảy đội khác vẫn thi đấu trong điều kiện bình thường. Tình trạng này không còn nằm trong phạm trù bất khả kháng; nó đã trở thành một sự phân biệt có cấu trúc, được thực thi âm thầm qua từng mùa giải. Nếu chuyến thị sát mang lại kết quả tích cực, bước đi đầu tiên có thể là cho phép Maccabi Tel Aviv tổ chức một trận đấu thử nghiệm tại Tel Aviv với sự hiện diện của lực lượng an ninh quốc tế, giống mô hình các trận đấu quốc tế từng được tổ chức tại những khu vực căng thẳng khác. Nhưng kịch bản lạc quan nhất vẫn chỉ là một trận đấu đơn lẻ, không phải một mùa giải trọn vẹn. Và ngay cả khi an ninh cho phép, các vấn đề hậu cần như bảo hiểm cho cầu thủ ngoại, di chuyển của đội khách và sự chấp thuận từ các hiệp hội cầu thủ vẫn là những rào cản lớn. Nói gì thì nói, việc EuroLeague cam kết về chuyến thị sát không đồng nghĩa với việc họ tìm kiếm một giải pháp sớm. Nó có thể chỉ là một động thái quan hệ công chúng trong bối cảnh giải đấu đang mở rộng kinh doanh tại Trung Đông. Nhưng tôi có thể sai. Liệu tôi có đang phóng đại vấn đề khi đặt các đội bóng Israel vào vai nạn nhân của một toan tính chiến lược? Có thể thi đấu tại sân trung lập, với điều kiện an ninh tốt và lịch thi đấu được điều chỉnh hợp lý, thực chất là lựa chọn sáng suốt — bởi giải pháp thay thế là rời khỏi EuroLeague hoàn toàn, một thảm họa thương mại không thể chấp nhận. Cũng có thể chuyến thị sát sắp tới là một bước tiến thực chất, và tôi đang quá bi quan khi không nhìn thấy tiến trình phía sau hậu trường. Nếu chính phủ Israel nới lỏng các điều kiện an ninh cho sự kiện thể thao quốc tế, mọi phân tích của tôi sẽ sụp đổ ngay trong vài tuần tới. Nhưng trước khi điều đó xảy ra, câu hỏi vẫn còn nguyên: EuroLeague đang trả giá gì để giữ ba đội bóng Israel trong giải đấu, và cái giá đó có đang đổ lên đầu những câu lạc bộ bị bỏ lại phía sau? Chuyến thị sát của Chus Bueno và Diego Gijón tại Israel trong hai tuần tới sẽ là tín hiệu quan trọng nhất của mùa giải. Nếu họ trở về với một bản đánh giá dài và danh sách những điều kiện cần thêm thời gian, tình trạng lưu vong sẽ tiếp tục kéo dài như một mặc định. Nhưng nếu họ mang theo một lộ trình trở về — dù còn xa — tôi sẽ sẵn sàng viết một bài rút lại quan điểm. Trước mắt, ba đội bóng Israel vẫn đang nắm giữ số phận của chính mình trong một nhà thi đấu xa lạ, không người hâm mộ nhà. Và câu hỏi treo lơ lửng: liệu EuroLeague có bao giờ nhìn nhận đây là vấn đề của chính họ, hay chỉ là câu chuyện của riêng người Israel?