Chín Mươi Đô Và Lời Hứa Rỗng Của Phần Cứng Esports Di Động

Ngày 20 tháng 10 sắp tới, Amazon, Best Buy và Walmart sẽ đồng loạt mở bán hai chiếc tay cầm mang logo Fortnite. Chiếc cao cấp GameSir G8 Plus Fortnite Edition có giá 89,99 đô la Mỹ, chiếc phổ thông GameSir X5 Lite for XBOX Fortnite Edition có giá 49,99 đô la Mỹ. Công ty đứng sau sản phẩm gọi đây là "trải nghiệm Fortnite đích thực, được xây dựng từ phần cứng trở lên". Tôi đã đọc câu đó ba lần, và đến lần thứ ba tôi nhận ra điều khiến mình khó chịu: đây không phải là câu chuyện về một chiếc tay cầm, mà là câu chuyện về việc ai đang định nghĩa lại giá trị của thắng thua trong esports di động. Cú sốc không đến từ bàn thắng, mà từ chỗ chúng ta không dám nhìn. Chỗ chúng ta không dám nhìn, lần này, là một kệ hàng bán lẻ ở Bắc Mỹ, nơi một trò chơi miễn phí đang được đóng gói thành món đồ sưu tầm có giá gần một trăm đô - trong khi phần lớn người chơi trẻ của nó ở Đông Nam Á vẫn đang vật lộn với điện thoại tầm trung và đường truyền chập chờn. Tôi đã ngồi lại với thông cáo này cả buổi tối, và càng đọc, tôi càng tin rằng có một câu hỏi lớn hơn đang bị chôn dưới hai cái tên sản phẩm nghe rất kêu. Hãy để tôi kể lại sự việc một cách khô khan trước, rồi sau đó chúng ta sẽ cùng nhau đào sâu vào phần mà không ai muốn nói. GameSir không phải cái tên xa lạ với cộng đồng người chơi di động. Thương hiệu phụ kiện này đã xuất hiện trong nhiều giải đấu di động không chính thức ở khu vực Đông Nam Á, và những mẫu tay cầm gắn trực tiếp vào điện thoại của họ đã trở thành lựa chọn quen thuộc của một bộ phận người chơi muốn thoát khỏi màn hình cảm ứng. Lần này, họ ký thỏa thuận cấp phép với Fortnite thông qua IMG Licensing - một công ty chuyên xử lý các hợp đồng mở rộng thương hiệu cho các tập đoàn giải trí lớn. Việc một thương hiệu phụ kiện Trung Quốc đi qua một công ty cấp phép quốc tế để chạm tới IP của Epic Games nói lên nhiều điều về cách ngành này vận hành: không ai muốn tự mình gánh rủi ro. Sản phẩm ra mắt gồm hai mẫu. Mẫu thứ nhất là G8 Plus Fortnite Edition. Điểm nhấn kỹ thuật là cần analog sử dụng công nghệ Hall Effect - tức là dùng cảm biến từ trường thay vì chiết áp cơ học, được quảng cáo là chống hiện tượng trôi cần (stick drift). Đây là công nghệ đã xuất hiện trong tay cầm cao cấp của nhiều hãng trong vài năm qua, nhưng GameSir đang đóng gói nó như một điểm khác biệt cốt lõi của dòng sản phẩm Fortnite. Ngoài ra, mẫu này còn có các nút phía sau có thể gán chức năng, nhằm tăng tốc thao tác chỉnh sửa công trình (edit) và xây dựng (build) - hai kỹ năng được xem là sống còn trong Fortnite đỉnh cao. Mẫu thứ hai là X5 Lite for XBOX Fortnite Edition. Mẫu này nhắm đến người dùng phổ thông, chơi là dùng, không cần cấu hình phức tạp. Việc tên sản phẩm có chữ "XBOX" cho thấy GameSir cũng tuân thủ các yêu cầu cấp phép thương hiệu phụ kiện của Microsoft - một chi tiết nhỏ nhưng đáng chú ý, vì nó cho thấy đây là một thỏa thuận đa tầng, không chỉ đơn thuần là dán logo Fortnite lên một sản phẩm có sẵn. Cả hai đều đi kèm một vật phẩm kỹ thuật số trong game - ví dụ như điệu nhảy (emote) hoặc dù lượn (glider). Bao bì được thiết kế theo phong cách sưu tầm, với hình ảnh nhân vật đặc trưng của Fortnite. Ngày bán chính thức là 20 tháng 10, hiện tại cả hai sản phẩm đang ở giai đoạn đặt trước. Đó là toàn bộ dữ kiện mà chúng ta có. Phần còn lại của bài viết này là phân tích, và tôi sẽ nói thẳng: đó là phần quan trọng hơn. Điều đầu tiên cần làm rõ là Epic Games không hề sản xuất tay cầm. Họ cấp phép thương hiệu. Đây là mô hình kinh doanh đã được các tập đoàn giải trí sử dụng suốt nhiều thập kỷ - từ Disney với đồ chơi Star Wars cho đến Nintendo với phụ kiện bên thứ ba. Lợi ích là rõ ràng: Epic nhận tiền bản quyền mà không cần đụng đến dây chuyền sản xuất, tồn kho hay logistics. Nếu sản phẩm bán chạy, họ được lợi. Nếu sản phẩm ế, họ vẫn giữ được tiền cấp phép và không mất một đồng nào cho hàng tồn. Đây là cách kiếm tiền không rủi ro, và nó giải thích tại sao ngày càng nhiều thương hiệu game lớn đi theo con đường này. Nhưng có một điểm mấu chốt mà mô hình cấp phép che giấu: Epic không cần sản phẩm này phải giúp ai chơi giỏi hơn. Họ chỉ cần nó bán được. Và để bán được, họ cần người mua tin rằng nó giúp họ chơi giỏi hơn. Khoảng cách giữa hai điều đó chính là nơi mà phần lớn các sản phẩm phần cứng esports sinh sống. Hãy nhìn vào công nghệ Hall Effect. Đây thực sự là một bước tiến so với chiết áp cơ học truyền thống - cần analog dùng cảm biến từ trường ít bị mài mòn vật lý hơn, và do đó ít trôi cần hơn theo thời gian. Vấn đề là trôi cần không phải là nguyên nhân khiến một người chơi Fortnite thua một người chơi khác. Nó là vấn đề của người dùng sau vài tháng sử dụng, không phải vấn đề của người chơi trong một trận đấu căng thẳng. GameSir đang bán giải pháp cho một vấn đề mà phần lớn người mua mục tiêu của họ - những người chơi trẻ, mới - chưa từng gặp phải, và có thể sẽ không bao giờ gặp phải nếu họ chỉ chơi vài giờ mỗi tuần. Tôi không nói Hall Effect là vô nghĩa. Tôi nói rằng nó đang bị đóng gói như một lời hứa về hiệu suất thi đấu, trong khi thực tế nó chỉ là một cải tiến về độ bền. Đó là hai điều hoàn toàn khác nhau, và việc trộn lẫn chúng là cách tiếp thị phổ biến nhất trong toàn bộ ngành phần cứng chơi game. Các nút phía sau có thể gán chức năng thì thú vị hơn một chút. Trong Fortnite, tốc độ edit và build là kỹ năng phân biệt giữa người chơi trung bình và người chơi đỉnh cao. Nếu một chiếc tay cầm cho phép bạn gán chức năng edit vào một nút phía sau, bạn có thể thực hiện thao tác đó mà không cần rời ngón tay cái khỏi cần analog phải - điều mà người chơi màn hình cảm ứng không thể làm được. Đây là một lợi thế cơ học thực sự, không phải là marketing. Và đây là lúc câu hỏi về công bằng đầu vào trở nên đáng sợ. Nếu một người chơi Fortnite di động dùng tay cầm G8 Plus có thể edit nhanh hơn người chơi dùng màn hình cảm ứng, thì tại sao họ lại được phép thi đấu cùng nhau trong các trận ranked hoặc các giải đấu mở? Trong những tựa game khác, câu hỏi này đã được giải quyết bằng cách tách nhóm người chơi theo phương thức nhập liệu. Nhưng với Fortnite di động, tôi chưa thấy bất kỳ tuyên bố rõ ràng nào từ Epic về việc liệu người dùng tay cầm và người dùng cảm ứng có được thi đấu chung hay không. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu di động của tôi trong vài năm qua, tôi có thể nói rằng các nhà tổ chức giải đấu khu vực thường giải quyết vấn đề này bằng cách phớt lờ nó cho đến khi ai đó phàn nàn đủ to. Điều đó có nghĩa là trong khoảng thời gian từ bây giờ đến khi có làn sóng phàn nàn đầu tiên, những người chơi sở hữu tay cầm 90 đô sẽ có một khoảng lợi thế không được công nhận chính thức. Đó là một tình huống tệ hại cho tính toàn vẹn cạnh tranh của esports di động. Bây giờ hãy nói về thị trường. Thông cáo báo chí đề cập rằng xu hướng này liên quan đến sự tăng trưởng của lượng người chơi di động ở các khu vực như Đông Nam Á. Đây là điểm mà tôi muốn dừng lại lâu hơn, vì nó chạm vào một nghịch lý mà ngành này hiếm khi đối mặt. Đông Nam Á là một trong những thị trường game di động lớn nhất thế giới. Việt Nam, Indonesia, Philippines, Thái Lan - đây là những quốc gia nơi điện thoại thông minh là thiết bị chơi game chính của hàng chục triệu người. Nhưng đây cũng là những nơi mà 90 đô la Mỹ là một khoản tiền lớn. Ở một số quốc gia trong khu vực, 90 đô la có thể tương đương gần một tháng thu nhập tối thiểu. Việc GameSir đặt mức giá đó cho một sản phẩm được quảng cáo là dành cho người chơi di động là một quyết định kinh doanh hợp lý nếu họ nhắm đến một tệp khách hàng hẹp, nhưng nó cũng cho thấy rằng "thị trường di động Đông Nam Á" trong các thông cáo báo chí phương Tây thường là một cách nói lịch sự cho "chúng tôi muốn bán hàng ở đây nhưng giá của chúng tôi không dành cho phần lớn người ở đây". Đây là lúc tôi nghĩ về Mảnh vỡ của những người chơi trẻ - không nằm trên sân đấu, mà nằm trong cách chúng ta bỏ rơi họ khi xây dựng một hệ sinh thái mà họ không thể chạm tới. Nếu bạn là một thiếu niên ở một tỉnh của Việt Nam, có tiềm năng trở thành một tuyển thủ Fortnite di động, nhưng bạn không có 90 đô để mua tay cầm, bạn đang bị loại khỏi cuộc chơi ngay từ đầu - không phải vì kỹ năng, mà vì ví tiền. Đó là một dạng bất bình đẳng mà esports, với lời hứa về cơ hội bình đẳng dựa trên kỹ năng, luôn tự hào là không có. Tôi không ngây thơ đến mức nghĩ rằng esports chưa bao giờ có yếu tố tiền bạc. Từ khi nào mà chuyện đó không đúng? Nhưng có một sự khác biệt giữa việc tiền quyết định bạn được tập luyện trong môi trường tốt hơn và việc tiền quyết định bạn có lợi thế cơ học trực tiếp trong từng trận đấu. Cái thứ nhất là bất công có thể chấp nhận trong một hệ thống tư bản. Cái thứ hai là bất công phá vỡ chính khái niệm cạnh tranh. Và đây là lúc tôi phải nói về một thứ mà các thông cáo báo chí thường không nói rõ: vật phẩm kỹ thuật số đi kèm. Mỗi tay cầm đều có một vật phẩm trong game - emote, glider, hoặc một thứ gì đó tương tự. Đối với Epic, việc cung cấp một vật phẩm kỹ thuật số gần như không tốn kém gì. Đối với GameSir, nó là một cách để tăng giá trị cảm nhận mà không cần tăng chi phí sản xuất. Đối với người mua, nó là lý do để tin rằng họ đang nhận được nhiều hơn một chiếc tay cầm - họ đang nhận được một phần của thế giới Fortnite. Chiến lược này thông minh đến mức đáng sợ. Nó biến một phụ kiện kỹ thuật thành một món đồ sưu tầm, và biến người mua thành một phần của cộng đồng. Nó khai thác bản năng xã hội của con người - mong muốn thuộc về, mong muốn thể hiện danh tính - để bán một sản phẩm mà bạn có thể không cần. Tôi hiểu điều đó. Tôi cũng đã từng mua những thứ chỉ vì chúng có logo mà tôi yêu thích. Nhưng khi tôi nhìn vào chiến lược này được áp dụng cho một trò chơi miễn phí có hàng trăm triệu người chơi trẻ, tôi cảm thấy cần phải chỉ ra nó. Hãy nhìn sang cách các tổ chức esports chuyên nghiệp đã tiếp cận thị trường di động như thế nào. G2 Esports đã có những động thái hợp tác liên quan đến PUBG Mobile - một tựa game di động có lượng người chơi khổng lồ ở châu Á. EA Esports đã đưa các tựa game di động vào chiến lược đa tựa game của họ. Những động thái này cho thấy một điều: các tổ chức lớn đang nhận ra rằng tiền trong esports di động không nằm ở giải đấu, mà nằm ở quan hệ đối tác thương hiệu và tiếp cận người hâm mộ. Chiếc tay cầm GameSir là một ví dụ khác của cùng một xu hướng, nhưng ở cấp độ phần cứng thay vì cấp độ đội. Điều khiến tôi lo ngại là sự bất đối xứng trong cách xu hướng này diễn ra. Khi một tổ chức esports ký hợp đồng với một thương hiệu PUBG Mobile, lợi ích thường được chia sẻ với người hâm mộ thông qua các nội dung, sự kiện, hoặc cơ hội tham gia. Khi một thương hiệu phần cứng ký hợp đồng với Fortnite, lợi ích chảy trực tiếp đến người tiêu dùng có khả năng chi trả. Không có cơ chế tái phân phối nào đi kèm. Đó là một điều đúng đắn về mặt kinh doanh nhưng đáng lo ngại về mặt văn hóa. Góc Bóng Đá Nóng dạy tôi rằng góc nhìn quan trọng hơn góc sân. Trong trường hợp này, góc sân là thông cáo báo chí với những lời hứa về trải nghiệm đích thực và công nghệ tiên tiến. Góc nhìn là câu hỏi về ai được hưởng lợi từ những lời hứa đó, và ai bị bỏ lại phía sau. Và khi tôi áp dụng góc nhìn đó, tôi thấy một bức tranh không đẹp: một trò chơi được nhiều người chơi nhất bởi những người trẻ ở các thị trường mới nổi đang được đóng gói lại thành sản phẩm cao cấp cho một tệp khách hàng hẹp ở các thị trường phát triển. Nhưng tôi phải cẩn thận ở đây. Tôi đã từng viết những bài phân tích vội vàng và bị chỉ trích đúng. Tôi đã từng bị tẩy chay vì gọi một cầu thủ trẻ là kẻ ích kỷ khi tôi chỉ nhìn thấy một phần của câu chuyện. Và tôi đã học được rằng một bài viết gây tẩy chay là một bài viết đang chạm vào ai đó, nhưng nó chỉ đáng giá nếu nó chạm vào sự thật, chứ không phải vào nỗi sợ của tôi. Vì vậy hãy để tôi thừa nhận những gì tôi không biết. Tôi không biết liệu tay cầm G8 Plus có thực sự cải thiện hiệu suất thi đấu của người chơi di động hay không. Tôi chưa cầm nó trên tay. Tôi chưa thấy bất kỳ bài đánh giá độc lập nào. Tôi không biết liệu công nghệ Hall Effect của GameSir có bền như quảng cáo hay không, và tôi không biết liệu các nút phía sau có thực sự được thiết kế tốt cho Fortnite hay chỉ là một tính năng được thêm vào để có thêm dòng trong bảng thông số. Tôi cũng không biết liệu Epic có kế hoạch quản lý sự khác biệt về phương thức nhập liệu trong các giải đấu di động của họ hay không. Điều tôi biết là mô hình kinh doanh này - cấp phép thương hiệu cho phần cứng đi kèm vật phẩm kỹ thuật số - đang trở thành tiêu chuẩn. Và khi một mô hình trở thành tiêu chuẩn, nó thường không được kiểm tra đủ kỹ. Các câu hỏi về công bằng, về quyền truy cập, về việc liệu các sản phẩm này có thực sự phục vụ cộng đồng mà chúng tuyên bố phục vụ hay không, thường bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho các thông cáo báo chí về sự hợp tác và đổi mới. Có một cách để đọc thông cáo này một cách tích cực hơn. GameSir đang đầu tư vào một phân khúc thị trường mà các ông lớn như Microsoft, Sony hay Nintendo gần như không chạm tới - tay cầm di động chuyên dụng. Việc họ ký được thỏa thuận với Fortnite thông qua IMG Licensing cho thấy có một thị trường thực sự cho sản phẩm này, và việc họ đặt hai mức giá khác nhau cho thấy họ đang cố gắng phục vụ nhiều phân khúc người dùng. Đây là một tín hiệu về sự trưởng thành của thị trường phụ kiện di động, và sự trưởng thành đó, về lâu dài, có thể dẫn đến nhiều lựa chọn hơn và giá cả cạnh tranh hơn cho người tiêu dùng. Nhưng tôi không thể không nghĩ về việc liệu sự trưởng thành đó có đến đúng nơi cần đến hay không. Các sản phẩm này ra mắt lần đầu ở các nhà bán lẻ Bắc Mỹ - Amazon, Best Buy, Walmart. Đó là một chiến lược hợp lý về mặt bán lẻ, nhưng nó cho thấy một khoảng cách giữa nơi sản phẩm được bán và nơi nhu cầu thực sự nằm. Đông Nam Á có thể là nơi có nhiều người chơi Fortnite di động nhất, nhưng họ không phải là những người đầu tiên nhìn thấy sản phẩm này trên kệ hàng. Họ phải chờ, phải nhập khẩu, phải trả thêm chi phí vận chuyển và thuế. Sự chậm trễ đó, dù nhỏ, là một tín hiệu về thứ tự ưu tiên. Tôi đã học được từ những sai lầm trong quá khứ của mình rằng cách duy nhất để viết về những vấn đề này một cách có trách nhiệm là không đi đến kết luận trước khi có đủ dữ kiện. Vì vậy, thay vì tuyên bố rằng đây là một sản phẩm tồi hoặc một sản phẩm tốt, tôi sẽ đề xuất một cách để chúng ta theo dõi nó. Điều đầu tiên cần theo dõi là các bài đánh giá độc lập sau khi sản phẩm ra mắt. Cụ thể là các đánh giá về độ bền của cần analog Hall Effect, về chất lượng của các nút phía sau, và về việc liệu tay cầm có thực sự cải thiện trải nghiệm chơi Fortnite di động hay không. Nếu các bài đánh giá cho thấy sản phẩm không đáp ứng được lời hứa, đó sẽ là một tín hiệu quan trọng về khoảng cách giữa tiếp thị và thực tế trong phân khúc này. Điều thứ hai cần theo dõi là phản ứng từ cộng đồng người chơi Fortnite. Cụ thể là các khiếu nại về quy trình nhận vật phẩm kỹ thuật số - liệu có vấn đề về khóa vùng, liệu vật phẩm có bị thiếu hoặc không thể nhận được, liệu có yêu cầu tài khoản nào gây khó khăn cho người dùng ở một số khu vực nhất định hay không. Đây là loại vấn đề thường xảy ra với các sản phẩm đi kèm vật phẩm kỹ thuật số và có thể ảnh hưởng đến đánh giá của người tiêu dùng. Điều thứ ba, và có lẽ là quan trọng nhất đối với tương lai của esports di động, là liệu Epic hoặc các nhà tổ chức giải đấu có đưa ra quy định rõ ràng về phương thức nhập liệu trong các giải đấu Fortnite di động hay không. Nếu họ tạo ra các hạng mục riêng cho người dùng tay cầm và người dùng màn hình cảm ứng, đó sẽ là một bước đi đúng đắn để bảo vệ tính toàn vẹn cạnh tranh. Nếu họ không làm gì, chúng ta sẽ phải chờ xem liệu sự bất bình đẳng có trở thành vấn đề công khai hay không. Tôi viết bài này với một sự bất an nhất định, vì tôi biết rằng ngành phần cứng esports là một ngành mà tôi mới chỉ quan sát từ bên ngoài trong vài năm. Tôi không có quyền truy cập vào các số liệu bán hàng nội bộ của GameSir. Tôi không biết chi tiết về thỏa thuận cấp phép giữa họ và Epic. Tôi chỉ có những gì công khai, và những gì công khai thường được thiết kế để tạo ra một câu chuyện cụ thể. Nhưng tôi tin rằng việc đặt câu hỏi về câu chuyện đó là cần thiết, ngay cả khi tôi không có tất cả các câu trả lời. Điều tôi muốn bạn mang theo từ bài viết này không phải là một kết luận về việc mua hay không mua chiếc tay cầm này. Đó là một câu hỏi về việc chúng ta muốn esports di động trở thành cái gì. Chúng ta muốn nó là một sân chơi nơi kỹ năng là yếu tố quyết định, hay một thị trường nơi khả năng chi trả là yếu tố quyết định? Chúng ta muốn những người chơi trẻ ở các thị trường mới nổi là đối tượng của các sản phẩm, hay là những người tham gia bình đẳng vào một hệ sinh thái được xây dựng cho họ? Và chúng ta muốn các thương hiệu lớn như Epic chịu trách nhiệm về những gì họ cấp phép, hay chỉ đơn thuần thu tiền và nhìn đi chỗ khác? Chiếc tay cầm G8 Plus sẽ ra mắt vào ngày 20 tháng 10. Tôi sẽ theo dõi các bài đánh giá. Tôi sẽ theo dõi các khiếu nại. Tôi sẽ theo dõi xem liệu có ai đặt câu hỏi về công bằng đầu vào trong các giải đấu Fortnite di động hay không. Và tôi sẽ viết lại khi có đủ dữ kiện. Nhưng tôi muốn kết thúc bằng một suy nghĩ tiến bộ: nếu có một điều mà ngành esports có thể học từ những sai lầm của các ngành công nghiệp khác, thì đó là việc bán giấc mơ cạnh tranh bình đẳng mà không thực sự cung cấp nó sẽ luôn quay trở lại ám ảnh. Người chơi trẻ không ngu ngốc. Họ chỉ kiên nhẫn. Và sự kiên nhẫn không phải là vĩnh viễn.