Al-Taawoun, Ruben Neves và lằn ranh trách nhiệm tập thể: Án kỷ luật nào đang chờ ủy ban SAFF?

Một tuyên bố chung hiếm khi được phát đi chỉ vì một vài tiếng hát. Nhưng khi Liên đoàn Bóng đá Ả Rập Xê Út (SAFF) và Hiệp hội Saudi Pro League cùng đứng tên trong một văn bản, điều đó có nghĩa vụ việc đã vượt qua ngưỡng của một sự cố khán đài thông thường. Đối tượng bị nhắm tới là Ruben Neves, tiền vệ người Bồ Đào Nha khoác áo Al-Hilal. Nội dung bị lên án là những bài hát tập thể phát ra từ khu vực cổ động viên Al-Taawoun, đề cập đến bi kịch cá nhân của cầu thủ này. Trong hồ sơ mà tôi đọc được, không có tỷ số, không có đội hình, không có chỉ số đường chuyền. Chỉ có một trận đấu giữa Al-Hilal và Al-Taawoun, một khán đài, một cầu thủ, và hai tuyên bố chính thức từ hai câu lạc bộ. Sự im lặng của các con số trên sân cỏ nhường chỗ cho tiếng nói của bộ máy quản trị. Tôi đã theo dõi Saudi Pro League đủ lâu để biết rằng những vụ việc như thế này không khép lại bằng một lời xin lỗi. Chúng khép lại bằng một phán quyết — và phán quyết đó sẽ được đọc lại như một tiền lệ. Một giải đấu đang mua ngôi sao, và cái giá của việc bảo vệ họ Saudi Pro League trong vài năm trở lại đây đã chuyển mình từ một giải đấu khu vực thành một dự án thương mại toàn cầu. Al-Hilal là một trong bốn câu lạc bộ được Quỹ Đầu tư Công hậu thuẫn, đóng vai trò lá cờ đầu về hình ảnh. Al-Taawoun là một đội bóng tầm trung, ít tiếng nói hơn trên bản đồ truyền thông quốc tế. Khoảng cách giữa hai câu lạc bộ không chỉ nằm ở giá trị đội hình. Ruben Neves là một phần của chiến lược đó. Anh đến từ Wolverhampton Wanderers và là một trong những cái tên được đưa về để nâng tầm giải đấu. Khi một cầu thủ thuộc nhóm này bị nhắm tới bằng những lời lẽ liên quan đến bi kịch cá nhân, vấn đề không còn là một cầu thủ bị xúc phạm. Vấn đề là liệu bộ máy quản trị có đủ năng lực để bảo vệ tài sản mà họ đã chi tiền để mang về hay không. Trong thông cáo của mình, SAFF và Hiệp hội Saudi Pro League không chỉ lên án hành vi. Họ đặt nó vào một khung giá trị: tinh thần thể thao, và việc lợi dụng bi kịch cá nhân để xúc phạm hoặc khiêu khích. Cách đóng khung này quan trọng hơn câu chữ. Nó định trước mức độ nghiêm trọng của vụ việc trước khi ủy ban kỷ luật đưa ra kết luận. Ủy ban Kỷ luật và Đạo đức của SAFF đã mở điều tra từ sáng Chủ nhật. Báo Asharq Al-Awsat đưa tin rằng phán quyết được dự kiến trong vài ngày tới. Về mặt quy trình, đây là một tiến trình được đẩy nhanh một cách có chủ đích. Cần nói rõ một điều về bối cảnh. Saudi Pro League không phải một giải đấu bình thường đang xử lý một sự cố bình thường. Đây là một giải đấu đã đặt cược danh tiếng vào khả năng thu hút và giữ chân các ngôi sao quốc tế. Mỗi cầu thủ ngoại quốc đến đây mang theo một hợp đồng, một hình ảnh, và một tập hợp kỳ vọng. Khi một trong số họ trở thành mục tiêu của những lời lẽ nhắm vào đời tư, câu hỏi không còn là chuyện của riêng cá nhân đó. Tôi từng đọc qua nhiều bản hợp đồng cầu thủ trong giai đoạn đại dịch, khi các giải đấu tạm dừng và tranh chấp nổ ra. Điều tôi học được là hợp đồng không bảo vệ được con người trước những gì xảy ra ngoài sân cỏ. Chỉ có chuẩn mực áp dụng mới làm được điều đó. Và chuẩn mực chỉ có giá trị khi được thực thi nhất quán. Hai cách gọi tên, một phán quyết Điểm xoay của vụ việc nằm ở một câu trong tuyên bố của Al-Taawoun. Câu lạc bộ này lên án những bài hát, nhưng đồng thời khẳng định hành vi đó là của một số cá nhân và không thể quy cho cổ động viên Al-Taawoun. Họ cũng dành lời khen cho phần đông cổ động viên còn lại. Đây là một nước đi quản lý khủng hoảng được tính toán. Al-Taawoun không phủ nhận sự việc. Họ thu hẹp phạm vi trách nhiệm. Nếu ủy ban chấp nhận cách đóng khung hành vi cá nhân, án phạt nhiều khả năng dừng ở một khoản tiền. Nếu ủy ban xác định đây là hát tập thể, cánh cửa mở ra các biện pháp nhắm vào khán đài, bao gồm đóng một phần hoặc toàn bộ khu vực cổ động. Phía Al-Hilal chọn cách đi ngược lại. Họ đệ đơn khiếu nại chính thức và yêu cầu trách nhiệm được làm rõ. Đây là hành vi bảo vệ cầu thủ ở cấp độ tổ chức, và nó đặt áp lực lên ủy ban theo hướng một phán quyết có tính răn đe. Trong bóng đá, mỗi lần kéo áo trong vòng cấm đều để lại một vết mực trên bản án của trận đấu. Ở đây, vết mực không nằm trong vòng cấm mà nằm trên khán đài. Nhưng nguyên tắc thì giống nhau: hành vi để lại dấu vết, và dấu vết phải được phân loại trước khi quy kết. Tôi từng dành một năm để đối chiếu các tình huống tương tự trong vòng cấm ở một giải đấu châu Á. Kết quả cho thấy tỷ lệ trọng tài thổi phạt chỉ ở mức 18 phần trăm, so với 61 phần trăm ở các giải châu Âu. Sự khác biệt không nằm ở luật. Nó nằm ở chuẩn mực áp dụng. Một hành vi giống hệt nhau có thể bị xử nặng ở nơi này và bỏ qua ở nơi khác, tùy thuộc vào việc người ta đọc luật bằng ngôn ngữ nào. Điều tương tự có thể xảy ra với vụ Al-Taawoun. Cùng một đoạn luật về hành vi của cổ động viên, nhưng kết quả phụ thuộc vào cách ủy ban gọi tên sự việc. Có ba yếu tố tăng nặng đang hiện diện. Thứ nhất, nội dung xúc phạm nhắm vào bi kịch cá nhân — điều mà chính tuyên bố của SAFF đã gọi là hành vi nghiêm trọng. Thứ hai, tính tập thể của hành vi: tuyên bố của Al-Hilal dùng cụm hát tập thể, trong khi Al-Taawoun nói ngược lại. Thứ ba, đối tượng bị nhắm tới là một ngôi sao ngoại quốc thuộc dự án quảng bá của giải. Có hai yếu tố giảm nhẹ. Al-Taawoun lên án công khai và nhanh chóng. Và cả hai câu lạc bộ đều đứng cùng phía trong việc phản đối hành vi, điều này làm giảm khả năng xảy ra một cuộc chiến truyền thông kéo dài. Mô hình án phạt có thể được chia thành ba kịch bản. Kịch bản nặng nhất là phạt tiền kèm đóng một phần hoặc toàn bộ khán đài của Al-Taawoun trong một hoặc nhiều trận. Kịch bản trung tâm là phạt tiền kèm cảnh cáo, có thể kèm đóng một phần khán đài, với việc Al-Taawoun lên án sớm được xem là tình tiết giảm nhẹ. Kịch bản nhẹ nhất là chỉ phạt tiền, nếu ủy ban chấp nhận cách đóng khung hành vi cá nhân. Điều đáng chú ý là ủy ban đã mở điều tra chỉ một ngày sau trận đấu. Tiến trình nhanh thường đi kèm với mục tiêu răn đe. Khi một liên đoàn đã công khai cam kết hành động, việc không đưa ra án phạt sẽ tạo ra một vấn đề về uy tín. Án phạt gần như chắc chắn sẽ được tuyên. Câu hỏi chỉ còn là hình thức của nó. Một trọng tài xuất chúng chỉ được nhớ đến sau khi tất cả phải xem lại. Ở đây, không có trọng tài nào trên sân. Nhưng ủy ban kỷ luật đang đóng vai trò người cầm còi trong một trận đấu không có bóng. Điều đáng bàn là tiền lệ châu Âu. Các án kỷ luật liên quan đến hành vi của cổ động viên, đặc biệt khi có yếu tố phân biệt đối xử hoặc xúc phạm cá nhân, thường được xử theo hướng đóng một phần khán đài kèm tiền phạt. Biện pháp đóng khán đài có sức răn đe lớn hơn tiền phạt, vì nó tác động trực tiếp đến trải nghiệm của cổ động viên và đến bầu không khí trận đấu trên sân nhà. Với một câu lạc bộ tầm trung như Al-Taawoun, việc mất một phần khán đài trong một trận sân nhà là tổn thất có thể cảm nhận được, cả về tinh thần lẫn về hình ảnh. Nhưng có một khác biệt về văn hóa phán quyết. Ở châu Âu, các cơ quan kỷ luật đã xây dựng được một tập hợp tiền lệ dày và tương đối nhất quán qua nhiều thập kỷ. Ở Saudi Pro League, quá trình quốc tế hóa mới diễn ra trong vài năm. Điều đó có nghĩa là mỗi vụ việc lớn đều có khả năng trở thành một tiền lệ mới, thay vì được đặt vào một khuôn khổ đã có sẵn. Một trận đấu, một khán đài, một cầu thủ. Nhưng phía sau là một hệ thống đang tự định nghĩa mình. Điều mà một án phạt không thể sửa Có một giả định ngầm trong toàn bộ câu chuyện này: rằng một án phạt đủ nặng sẽ giải quyết được vấn đề. Tôi không chắc. Án phạt kỷ luật trong bóng đá có ba chức năng: trừng phạt hành vi đã xảy ra, răn đe hành vi tương lai, và bảo vệ uy tín của bộ máy quản trị. Chức năng thứ ba thường bị đánh giá thấp. Trong vụ này, việc SAFF và Hiệp hội Saudi Pro League ra tuyên bố chung trước khi điều tra kết thúc cho thấy họ đang xử lý cả ba chức năng cùng lúc — nhưng ưu tiên chức năng thứ ba. Điều đó đặt ra một câu hỏi khó. Nếu mục tiêu chính là bảo vệ hình ảnh giải đấu, thì một án phạt nặng có thể phản tác dụng. Nó kéo dài thời gian vụ việc nằm trên mặt báo quốc tế. Ngược lại, một án phạt nhẹ có thể bị đọc là tín hiệu rằng giải đấu không bảo vệ được cầu thủ của mình. Có một điểm mù khác. Văn hóa khán đài không thay đổi bằng một phán quyết. Nó thay đổi bằng một quá trình: giáo dục cổ động viên, kiểm soát khu vực, và những hình phạt được áp dụng nhất quán qua nhiều năm. Một vụ việc đơn lẻ, dù được xử nặng đến đâu, cũng chỉ là một điểm trên biểu đồ. Tôi đã kiểm tra chéo thông tin từ các nguồn khác nhau trước khi viết bài này. Điểm chung của họ là sự việc có thật, quy trình đã được khởi động, nhưng chi tiết cụ thể của các bài hát phần lớn dựa trên một tờ báo và một trang tổng hợp. Điều đó không làm suy yếu tính xác thực của vụ việc. Nó chỉ nhắc tôi rằng, trong những vụ việc như thế này, phần được gọi là sự thật luôn là một sự thật có chọn lọc. VAR không tìm ra sự thật, nó chỉ phơi bày những gì trọng tài đã cố tình bỏ qua. Ở đây, các tuyên bố chính thức cũng vậy. Chúng không kể toàn bộ câu chuyện. Chúng chọn những chi tiết phù hợp với lập trường của người phát ngôn. Có một kịch bản mà ít người cân nhắc. Nếu cả hai câu lạc bộ đều lên án hành vi, và ủy ban đưa ra một án phạt ở mức trung bình, thì sau vài ngày câu chuyện sẽ khép lại. Không có bên nào có động cơ kéo dài nó. Al-Hilal đã làm điều họ cần làm để bảo vệ cầu thủ. Al-Taawoun đã làm điều họ cần làm để bảo vệ tổ chức. Ủy ban đã làm điều họ cần làm để bảo vệ giải đấu. Cả ba bên đều có lợi từ một kết thúc nhanh. Điều này không có nghĩa là vụ việc không quan trọng. Nó có nghĩa là tác động thực sự của nó không nằm ở án phạt, mà ở tiền lệ mà án phạt đó thiết lập cho những vụ việc sau. Có một khía cạnh khác đáng được xem xét nghiêm túc hơn: tác động lên chính cầu thủ. Trong các vụ việc liên quan đến đời tư, tổn thất không dừng ở khoảnh khắc trên khán đài. Nó kéo dài, và nó ảnh hưởng đến hiệu suất thi đấu. Một cầu thủ bị nhắm tới bằng những lời lẽ về bi kịch cá nhân sẽ bước vào trận tiếp theo với một gánh nặng không hiển thị trên bảng thống kê. Các câu lạc bộ thường có biện pháp hỗ trợ tâm lý nội bộ, nhưng những biện pháp đó không được công khai, và do đó không thể đánh giá từ bên ngoài. Điều tôi biết chắc là việc Al-Hilal đệ đơn khiếu nại chính thức gửi đi một tín hiệu quan trọng trong nội bộ đội bóng. Nó cho thấy cầu thủ không đơn độc. Trong môi trường mà các ngôi sao ngoại quốc thường bị xem là những người đến vì tiền, việc câu lạc bộ đứng ra bảo vệ họ trước một hành vi xúc phạm có thể củng cố lòng tin trong phòng thay đồ. Đó là một hiệu ứng không lượng hóa được, nhưng không vì thế mà kém thật. Chuẩn mực được viết bằng những vụ việc nhỏ Điều tôi muốn theo dõi trong vài ngày tới không phải là con số của khoản tiền phạt. Mà là từ ngữ trong phán quyết. Nếu ủy ban dùng chữ tập thể, đó là một tín hiệu. Nếu họ dùng chữ cá nhân, đó là một tín hiệu khác. Cách một cơ quan quản lý gọi tên sự việc thường quan trọng hơn mức phạt mà họ áp dụng. Điều luật 12 không giải thích sự cố, nó chỉ ấn định ai phải gánh trách nhiệm. Ở vụ này, câu hỏi trách nhiệm không chỉ dành cho những người đã hát. Nó dành cho một hệ thống phải quyết định liệu trách nhiệm đó thuộc về cá nhân hay thuộc về tập thể. Bóng đá không thiếu luật lệ, nó thiếu những người đọc luật bằng đúng ngôn ngữ của luật. Saudi Pro League đang ở giai đoạn cần chứng minh rằng họ có những người như vậy. Nếu phán quyết được đưa ra trong vài ngày tới và được đóng khung như một tiền lệ răn đe, nó sẽ gửi đi một thông điệp rằng những ngôi sao ngoại quốc của giải được bảo vệ bằng luật, không chỉ bằng hợp đồng. Nếu nó dừng ở một khoản tiền và một lời cảnh cáo, nó sẽ gửi đi một thông điệp khác: rằng uy tín quốc tế có thể được mua, nhưng chuẩn mực khán đài thì không thể mua kèm. Câu hỏi không còn là Al-Taawoun sẽ bị phạt bao nhiêu. Câu hỏi là liệu giải đấu này có dám biến một sự cố nhỏ thành một chuẩn mực lớn hay không.