Gendut Doni, sân cỏ Tangerang và bài toán chưa có đáp án của bóng đá trẻ Indonesia

“Lapangan Sepak Bola BBFC Pusdik Lantas.” Một cái tên dài, khô khốc, đọc lên nghe như biển số xe hơn là tên một sân bóng. Nó nằm ở Tangerang, Indonesia, và vừa chính thức bước vào hoạt động.

Hậu tố của cái tên mới là chỗ đáng dừng lại. “Pusdik Lantas” là Trung tâm Giáo dục Giao thông, một cơ sở thuộc lực lượng cảnh sát giao thông Indonesia. Nghĩa là thảm cỏ của một học viện bóng đá đang nằm trên, hoặc mang danh, quỹ đất của một cơ quan nhà nước.

Một sân cỏ đạt chuẩn FIFA ở Indonesia, nếu làm bài bản từ hệ thống thoát nước, tưới tự động cho tới lớp nền được san phẳng bằng laser, ngốn khoảng 200.000 đến 700.000 đô la Mỹ, tùy có kèm đèn chiếu sáng và khán đài hay không. Mức đó là ước tính theo thông lệ ngành, không xuất hiện trong bất kỳ thông cáo nào của lễ khánh thành.

Ngày khánh thành có bóng đá. Những trận giao hữu giữa các lứa tuổi, và một trận đặc biệt: huấn luyện viên, quan chức và phụ huynh đá với nhau.

Người phát ngôn trung tâm của sự kiện là Gendut Doni, cựu tiền đạo đội tuyển quốc gia Indonesia, hiện giữ vai trò giám đốc kỹ thuật của BBFC — Binna Banua FC. Ông nói về tầm quan trọng của cơ sở vật chất trong việc đào tạo cầu thủ tuổi thiếu niên.

Gọn lại điều ông nói: khi sân đủ tốt, một đứa trẻ đi từ kỹ thuật cơ bản sang hiểu chiến thuật nhanh hơn. Nghe rất hợp lý. Cũng rất khó phản bác, vì chẳng ai muốn tranh luận rằng sân xấu thì tốt cho trẻ.

Giáo trình của học viện được mô tả theo bốn trụ cột: kỹ thuật cá nhân, hiểu biết chiến thuật, năng lực thể chất, định hình tinh thần. Lứa U-9 tập trung vào cảm giác bóng, sự nhanh nhẹn và khả năng phối hợp vận động. Từ U-12 trở lên, năng lực cá nhân được ghép vào lối chơi tập thể. Phương pháp huấn luyện viện dẫn tiêu chuẩn bằng cấp của AFC và PSSI. Filanesia, Triết lý Bóng đá Indonesia do PSSI ban hành, xuất hiện trong danh sách với tư cách một trong các phương pháp, chứ chưa phải phương pháp duy nhất.

Mục tiêu cuối cùng được nêu ra: cho cầu thủ cơ hội tập luyện, thi đấu, cạnh tranh và phát huy tối đa tiềm năng. Đó là câu mở đầu quen thuộc của gần như mọi học viện bóng đá trên thế giới, từ Jakarta tới Manchester.

Bốn trụ cột kia, nhìn kỹ, trùng khớp gần như nguyên mẫu với mô hình “bốn góc” mà UEFA, FA và AFC dùng trong khung huấn luyện trẻ suốt nhiều năm: kỹ thuật, chiến thuật, thể chất, tâm lý. Điều này đáng ghi nhận, nhưng theo nghĩa tuân thủ chuẩn mực, chưa phải theo nghĩa sáng tạo. Giáo trình mà BBFC mô tả là một giáo trình chính thống, được thiết kế để khớp với hệ thống cấp phép, chứ chưa cho thấy một phương pháp riêng.

Việc phân chia theo lứa tuổi thì đúng về mặt khái niệm. U-9 tập cảm giác bóng, nhanh nhẹn, phối hợp vận động, khớp với giai đoạn “lấy mẫu” trong lý thuyết phát triển dài hạn, khi trẻ cần nạp thật nhiều mẫu vận động trước khi chuyên môn hóa. Từ U-12 ghép năng lực cá nhân vào tập thể, khớp với giai đoạn chuyển sang huấn luyện để huấn luyện. Trên giấy, trình tự này đứng vững. Trên sân, chưa ai chứng minh được gì.

Điểm đáng chú ý nhất về mặt chiến lược lại là điểm ít kiểm chứng được nhất: Filanesia. PSSI ban hành triết lý này như một bộ khung nhằm chuẩn hóa phong cách chơi xuyên suốt hệ thống. Một học viện áp dụng nó là đang đứng cùng đường với liên đoàn, một nước đi khôn ngoan về mặt quản trị. Nhưng Filanesia có vấn đề trung thực trong thực thi: các câu lạc bộ hàng đầu Indonesia vẫn thường xuyên quay về lối đá trực diện, nặng thể lực, dựa trên chuyển đổi trạng thái mỗi khi kết quả bị đe dọa. Một triết lý kiểm soát bóng rất khó sống sót khi nó chạm vào các giải trẻ chỉ quan tâm tới tỉ số.

Về tài chính, chi tiết thú vị nằm ở cái tên sân. Nếu thảm cỏ thực sự tọa lạc trên quỹ đất của một trung tâm thuộc lực lượng cảnh sát giao thông, BBFC đã né được khoản tốn kém nhất trong xây dựng sân bãi ở vùng Đại Jakarta: tiền đất. Đây là mô hình đầu tư nhẹ tài sản, dựa trên quan hệ thể chế. Nhưng xây xong mới là phần dễ. Khí hậu nhiệt đới biến việc cắt cỏ, bón phân, kiểm soát sâu bệnh và thông cống thành khoản chi chạy suốt vòng đời sân, thường lớn hơn chi phí xây dựng ban đầu.

Thị trường cạnh tranh khắc nghiệt hơn vẻ ngoài của một buổi lễ. Tangerang và toàn vùng Đại Jakarta, Banten là một trong những khu vực bóng đá trẻ bão hòa nhất Indonesia. Persita Tangerang, Dewa United, Persija, Persib: các hệ thống học viện chuyên nghiệp nằm trong bán kính đi lại. Cơ sở vật chất là dạng lợi thế cạnh tranh dễ bị sao chép nhất trong bóng đá. Một sân đẹp có thể được xây lại; một phương pháp đào tạo thì không.

Vị thế khả dĩ của BBFC, vì thế, nhiều khả năng là học viện bệ phóng cho lứa tiền chuyên nghiệp U-9 tới U-12: đón trẻ ở điểm vào, nuôi dạy rồi chuyển lên các câu lạc bộ lớn hơn. Trong mô hình đó, sản phẩm là đường ống đào tạo, và sân bóng là phòng trưng bày.

Trong những năm theo dõi các buổi tập trẻ ở khu vực Đông Nam Á, tôi nhận ra một điều lặp đi lặp lại: khâu khó nhất chưa bao giờ là rót bê tông. Khâu khó là giữ đúng giáo trình khi đội U-13 thua ba trận liên tiếp và một phụ huynh gọi điện cho huấn luyện viên.

Góc nhìn ngược chiều nằm ở chỗ này: bản tin về học viện không đưa ra một chỉ số kết quả nào. Không số cầu thủ tốt nghiệp được đôn lên đội một. Không số phút thi đấu của học viên ở bóng đá chuyên nghiệp. Không tỉ lệ huấn luyện viên trên cầu thủ. Không tần suất buổi tập. Sự im lặng đó chưa phải sơ suất của người viết; nó là cấu trúc của một bản tin khánh thành.

Chất lượng cơ sở vật chất được đặt làm đại diện cho chất lượng đào tạo. Đó là một phép thay thế logic, và chính phép thay thế đó cần được kiểm chứng, chứ không mặc nhiên được chấp nhận.

Cái tên “chuẩn FIFA” cũng vậy. Nó được nêu kèm một nguồn không xác định, dạng “được cho là”. Trong ngôn ngữ truyền thông, đó là một tuyên bố uy tín, chưa phải một thông số kỹ thuật đã kiểm định.

Trận đấu giữa huấn luyện viên, quan chức với phụ huynh cũng chưa phải chi tiết vụn. Đó là cơ chế xây dựng niềm tin rất quen thuộc của các học viện thu phí: cho cha mẹ cảm giác thuộc về, giảm tỉ lệ rời bỏ. Áp lực dư luận lên BBFC sẽ đến muộn, khi lứa đầu tiên tới tuổi mà phụ huynh bắt đầu so sánh con đường của con mình với học viện đối thủ.

Chúng ta không nhớ tỉ số, chúng ta nhớ cách mồ hôi rơi trên cỏ. Một sân cỏ vừa khánh thành cũng chưa phải là im lặng; nó là một tràng pháo tay chưa có người nhận. Chiến thuật là thơ, nhưng bàn thắng là tiếng thở dài của vũ trụ, và ở Tangerang, người ta vừa viết xong dòng đầu tiên.

Việc cần hỏi chưa phải Indonesia có thêm bao nhiêu sân đạt chuẩn. Mà là: đứa trẻ U-9 đứng trên thảm cỏ Pusdik Lantas hôm nay sẽ ở đâu vào năm 2034, khi người ta bắt đầu đếm?