Verity: Anne Hathaway, Dakota Johnson và canh bạc bị giới phê bình từ chối

[Ghi chú biên tập: Nguồn dữ liệu gốc dán nhãn bài viết này là "bóng đá". Đó là một lỗi phân loại ở khâu xử lý dữ liệu. Nội dung thực tế xoay quanh bộ phim Verity — bản chuyển thể từ tiểu thuyết của Colleen Hoover, do Amazon MGM Studios sản xuất. Tôi không bịa ra một trận cầu không tồn tại. Điều duy nhất tôi giữ lại từ lăng kính thể thao là cách đọc thị trường: nơi tài năng được định giá, nơi đám đông thường đọc sai con số, và nơi một khoản đầu tư lớn có thể bị một tờ báo lớn trả lại hóa đơn chỉ trong vài dòng.]

1. Mở đầu: Ba cái tên và một câu hỏi không ai muốn trả lời

Anne Hathaway không diễn dở. Dakota Johnson không diễn dở. Josh Hartnett không diễn dở. Michael Showalter là một đạo diễn có nghề, có gu, có thành tích. Vậy thì tại sao Verity lại bị Guy Lodge của Variety đánh một trận tơi bời ngay khi vừa lộ diện?

Tôi đặt câu hỏi đó không phải để bênh vực bộ phim. Tôi đặt câu hỏi đó vì trong suốt hơn hai mươi năm theo dõi cách các sản phẩm giải trí được tung ra, bán đi và bị đánh giá, tôi học được một điều: khi một tác phẩm bị chê, công chúng luôn có xu hướng quy tội cho thứ dễ thấy nhất — diễn xuất, kịch bản, cái tên đạo diễn. Nhưng thứ quyết định số phận của nó thường nằm sâu hơn, ở tầng vận hành mà không ai buồn nhìn: cấu trúc của nguồn nguyên liệu, kỳ vọng của thị trường, và cách một hãng phim định giá lại một thương hiệu văn học đã bán được hàng chục triệu bản.

Số liệu không biết nói dối, nhưng kẻ đọc được số liệu thì luôn biết cách khiến người khác tin vào điều ngược lại. Và trong trường hợp của Verity, có hai bộ số liệu đang đánh nhau: bộ số liệu của doanh số sách, và bộ số liệu của cảm nhận điện ảnh. Kẻ thắng cuộc sẽ không phải là người có lý, mà là người kiểm soát được câu chuyện.

2. Bối cảnh: Một cuốn sách bán chạy, một hãng phim lớn, một dàn sao hạng A

Để hiểu vì sao Verity trở thành một sự kiện đáng chú ý, cần hiểu nó đi ra từ đâu. Nguyên tác là một tiểu thuyết của Colleen Hoover — cây bút được xem là hiện tượng xuất bản của thập niên vừa qua. Verity là một tác phẩm thuộc dòng tâm lý giật gân, nơi câu chuyện xoay quanh một nữ nhà văn đang chật vật tìm chỗ đứng, được mời đến hoàn thiện một loạt sách còn dang dở của một tác giả nổi tiếng đang mất khả năng lao động. Cô đến sống trong ngôi nhà của gia đình tác giả kia, và ở đó, một bản thảo chưa từng được công bố hé lộ những sự thật đen tối về hôn nhân, về sự thật và dối trá, về danh tính và quyền tác giả.

Đó là một cấu trúc nguyên liệu cực kỳ hấp dẫn với bất kỳ nhà sản xuất nào. Nó có bí ẩn. Nó có chất tâm lý. Nó có yếu tố tình cảm và căng thẳng đan xen. Nó có một câu hỏi trung tâm đủ mạnh để kéo người xem qua hai giờ đồng hồ: ai mới là người đang nói sự thật?

Và Amazon MGM Studios đã mua nó. Hãng đưa vào một đạo diễn là Michael Showalter, người có tiếng với khả năng xử lý tông giọng linh hoạt giữa hài và tâm lý. Hãng đưa vào Dakota Johnson trong vai nữ nhà văn chật vật. Hãng đưa vào Anne Hathaway trong vai tác giả nổi tiếng bị giam trong chính thân thể mình. Hãng đưa vào Josh Hartnett trong vai người chồng. Ba cái tên, ba tầng bảo hiểm.

Trong ngành này, việc ghép một ngôi sao với một nguyên tác bán chạy là một chiến lược đã được chứng minh. Nó giống như việc một câu lạc bộ mua về một tiền đạo đã ghi bàn ở giải khác: bạn không mua quá khứ, bạn mua xác suất lặp lại của quá khứ đó. Amazon MGM mua Anne Hathaway không phải vì cô là Anne Hathaway, mà vì cô là một xác suất — một người đã nhiều lần biến vai diễn nặng thành thứ khiến người ta phải nhớ.

Và đây là chỗ tôi phải nói thẳng: đồng tiền trong điện ảnh có mùi, và tôi đã ngửi thấy nó từ lâu trước khi ai đó chính thức thừa nhận. Mùi của nó không phải mùi của nghệ thuật. Mùi của nó là mùi của một thư viện bản quyền, của một fandom đã được xây dựng sẵn, của một lượng người hâm mộ sách sẵn sàng mua vé chỉ để xem phiên bản hình ảnh của thứ họ đã đọc. Bất kỳ hãng phim nào cũng biết điều đó. Vấn đề là: fandom mua vé, nhưng nhà phê bình thì không.

3. Phân tích cốt lõi: Vì sao một nguyên liệu tốt có thể biến thành một bộ phim bị chê

Hãy tách bài phê bình của Variety ra khỏi cảm xúc và đọc nó như một bản báo cáo vận hành. Những gì bị chỉ ra không phải là "diễn xuất tồi". Những gì bị chỉ ra là vấn đề nhịp điệu, vấn đề căng thẳng, vấn đề của một thứ mà bài phê bình gọi là chất khiêu dâm bị thiếu hụt — tức là sự căng thẳng giữa các nhân vật không được đẩy đủ để biến câu chuyện thành một cơn bão tâm lý thật sự.

Đây là điều quan trọng nhất mà người đọc phổ thông bỏ qua. Một bộ phim giật gân tâm lý sống hay chết không nằm ở cốt truyện — cốt truyện của nó đã có sẵn, đã được chứng minh là hấp dẫn. Nó sống hay chết ở nhịp. Ở cách từng cảnh phim giữ người xem lại thêm ba giây nữa. Ở cách mà sự im lặng được dùng như một cú đấm chứ không phải một khoảng trống. Nếu nhịp sai, ngay cả một nguyên tác xuất sắc cũng trở thành một chuỗi sự kiện được kể lại một cách máy móc.

Và đó chính là điểm mà một bản chuyển thể phải đối mặt, mà ít ai thấy: một cuốn tiểu thuyết và một bộ phim không chia sẻ cùng một đơn vị đo lường căng thẳng. Trong sách, sự căng thẳng được tạo ra bằng những câu văn, bằng khoảng trắng giữa các chương, bằng quyền kiểm soát tốc độ đọc nằm trong tay độc giả. Trong phim, sự căng thẳng nằm trong tay đạo diễn, biên tập và âm thanh. Bạn không thể dịch một cuốn sách sang phim bằng cách trung thành với cốt truyện. Bạn phải dịch nó bằng cách tái tạo lại nhịp tim của nó.

Nếu Verity bị chê vì thiếu sự căng thẳng đó, thì đó không phải lỗi của nguyên tác. Đó là lỗi của khâu chuyển đổi đơn vị đo lường — của việc người ta tin rằng một câu chuyện hấp dẫn trên giấy sẽ tự động hấp dẫn trên màn ảnh.

Tôi đã tự theo dõi mô hình này qua nhiều bản chuyển thể trong nhiều năm. Có một quy luật gần như không đổi: những bộ phim thành công nhất từ sách không phải là những bộ phim trung thành nhất, mà là những bộ phim dám phản bội lại nhịp điệu của cuốn sách để tạo ra nhịp điệu của riêng màn ảnh. Kẻ trung thành đến mức tuyệt đối thường thất bại, vì hắn ta đang cố kể một câu chuyện bằng một ngôn ngữ không phải ngôn ngữ của nó.

Vậy, liệu Verity có phải là một thất bại? Chưa chắc. Và đây là chỗ tôi phải cẩn thận.

4. Góc phản biện: Nơi tôi có thể sai, và nơi nhà phê bình có thể sai

Tôi phải tự đặt mình vào thế ngồi đối diện với chính lập luận của mình. Nếu tôi nói rằng nhịp điệu là yếu tố quyết định, thì tôi đang ngầm thừa nhận rằng bài phê bình của Variety có thể đúng — bởi vì nó chỉ ra đúng vào chỗ nhịp điệu. Vậy tại sao tôi lại nghi ngờ nó?

Tôi nghi ngờ vì một lý do rất cụ thể: một bài phê bình được viết ngay khi bộ phim vừa ra mắt, và nó phản ánh kỳ vọng của người viết nhiều hơn là giá trị của tác phẩm. Người phê bình đến với bộ phim bằng một bộ kỳ vọng được xây dựng sẵn: kỳ vọng từ danh tiếng của Colleen Hoover, kỳ vọng từ dàn sao, kỳ vọng từ một thể loại đã có những tác phẩm kinh điển. Khi một bộ phim không khớp với kỳ vọng đó, phản ứng thường không phải là "bộ phim này dở", mà là "bộ phim này không phải thứ tôi chờ đợi". Hai điều đó khác nhau rất xa.

Và đây là điều tôi muốn bạn nhớ: đám đông là dữ liệu, và tôi luôn đọc ngược nó. Khi mọi bài phê bình cùng lúc quay lưng, đó là một tín hiệu. Nhưng tín hiệu đó có thể có hai nghĩa: hoặc là bộ phim thật sự yếu, hoặc là giới phê bình đang phản ứng với một kỳ vọng bị phá vỡ. Phân biệt được hai điều này là công việc khó nhất của người đọc tin.

Tôi cũng phải thừa nhận mặt còn lại: tôi chưa xem bộ phim. Tôi đang phân tích một bài phê bình, không phải một bộ phim. Đó là một giới hạn thật, và tôi không giấu nó. Mọi kết luận của tôi ở đây đều dựa trên cấu trúc của nguồn nguyên liệu và logic của thị trường, chứ không dựa trên trải nghiệm xem phim trực tiếp. Nếu sau này tôi xem và thấy nhà phê bình đúng, tôi sẽ nói lại. Nhưng cho đến lúc đó, tôi vẫn giữ một chân trên mặt đất: một bài phê bình không phải là một bản án.

Điều duy nhất tôi chắc chắn là: câu chuyện của Verity chưa kết thúc ở một tờ báo. Nó chỉ mới bắt đầu.

5. Vì sao một bộ phim bị chê vẫn có thể thắng

Hãy nói về dòng tiền. Một bộ phim không sống bằng điểm phê bình. Nó sống bằng vé. Và vé được bán cho hai nhóm người khác nhau: nhóm đọc phê bình trước khi quyết định, và nhóm đã quyết định từ trước khi bộ phim ra đời.

Nhóm thứ hai là nhóm mà Amazon MGM đang nhắm tới. Đó là hàng triệu độc giả của Colleen Hoover — những người đã đọc Verity, đã tranh luận về nó, đã có sẵn một phiên bản trong đầu họ. Với họ, một bài phê bình tiêu cực không phải là một lời cảnh báo. Nó có thể là một lời mời: "hãy đến xem bộ phim mà người ta đang nói xấu".

Đây là quy luật mà bất kỳ ai từng làm trong ngành nội dung đều biết: sự thờ ơ giết chết một sản phẩm nhanh hơn sự chỉ trích. Một bộ phim bị ghét vẫn có thể sống. Một bộ phim không ai nhớ thì đã chết ngay từ ngày đầu. Và Verity, dù bị chê, đang được nhắc tên. Nó đang tồn tại trong cuộc trò chuyện.

Nhưng đây là chỗ tôi phải thêm một con số chống lại chính mình. Nếu một bộ phim chỉ sống bằng fandom sách, thì nó có trần. Nó không thể mở rộng ra ngoài nhóm người đã biết đến nó. Và nếu nó không thuyết phục được nhóm khán giả mới — nhóm đến rạp vì tò mò chứ không vì trung thành — thì nó sẽ hết hơi rất nhanh. Fandom là một tấm khiên, không phải một động cơ. Tấm khiên giữ cho bạn không bị tổn thương trước những đòn đầu tiên, nhưng nó không đẩy bạn về phía trước.

Vậy Verity cần gì để vượt qua? Nó cần một thứ mà không bài phê bình nào có thể cho nó: một khoảnh khắc lan truyền. Một cảnh phim mà người ta phải kể lại cho nhau. Một câu thoại mà người ta phải trích dẫn. Một cái kết mà người ta phải tranh cãi. Nếu bộ phim có thứ đó, nó sẽ sống sót qua mùa phê bình đầu tiên. Nếu không, nó sẽ chết trong im lặng, bất kể dàn sao có lớn đến đâu.

6. Bài học vận hành: Khi một thương hiệu văn học bước vào thị trường điện ảnh

Có một bài học ở đây mà tôi đã học được từ rất lâu, không phải từ phim mà từ một môi trường khác hoàn toàn. Khi bạn mua một tài năng đã được chứng minh ở một thị trường khác, bạn không mua kết quả. Bạn mua một xác suất. Và xác suất đó phụ thuộc vào một điều duy nhất: liệu môi trường mới có giống môi trường cũ hay không.

Một tiểu thuyết bán chạy là một tài năng đã được chứng minh trên thị trường sách. Nhưng thị trường sách không phải thị trường phim. Độc giả sách kiên nhẫn hơn khán giả rạp. Độc giả sách chấp nhận việc phải chờ đợi, phải suy luận, phải tự tưởng tượng. Khán giả rạp thì không. Họ cần được giữ lại mỗi ba mươi giây. Đây là một sự khác biệt về sinh lý, không phải về thẩm mỹ.

Và đó là lý do vì sao tôi luôn nhìn vào khâu chuyển đổi, chứ không nhìn vào khâu lựa chọn nguyên tác. Ai cũng có thể chọn một cuốn sách hay. Nhưng không phải ai cũng có thể dịch được nhịp tim của nó sang một ngôn ngữ khác. Đây là công việc của một biên kịch và một đạo diễn — và đây là chỗ mà mọi thứ thường đổ vỡ.

Nếu tôi phải đặt cược vào một khả năng, tôi sẽ đặt cược vào điều này: Verity sẽ không chết vì dàn sao, và cũng sẽ không sống vì dàn sao. Nó sẽ sống hay chết vì một quyết định mà không ai nhìn thấy trên màn ảnh — quyết định về việc giữ nguyên hay phá vỡ nhịp điệu của cuốn sách gốc.

7. Kết: Điều tôi chờ đợi, và điều tôi có thể sai

Tôi không biết Verity sẽ thành công hay thất bại. Tôi chỉ biết rằng câu chuyện về nó là một ví dụ hoàn hảo cho một quy luật mà tôi đã theo đuổi suốt nhiều năm: sản phẩm không thắng bằng nguyên liệu, mà bằng khâu chuyển đổi. Một nguyên tác tốt là một điều kiện cần, không phải điều kiện đủ.

Và nếu bạn đang chờ một dự đoán cụ thể, thì đây: nếu Verity vượt qua được tuần đầu tiên với một khoảnh khắc lan truyền, nó sẽ có một đời sống dài hơn nhiều so với những gì một bài phê bình gay gắt gợi ý. Nếu nó không có khoảnh khắc đó, nó sẽ trở thành một bài học trong các cuộc họp về cách không nên chuyển thể một cuốn sách bán chạy.

Điều tôi thực sự quan tâm không phải là bộ phim này. Điều tôi quan tâm là câu hỏi lớn hơn: khi một thương hiệu văn học bước vào một thị trường mới, ai là người chịu trách nhiệm cho việc dịch đúng nhịp tim của nó? Và tại sao chúng ta luôn đợi đến khi sản phẩm ra mắt mới bắt đầu đặt câu hỏi đó?

Khi tất cả nhìn về những cái tên lớn, tôi đã thấy khoảng trống ở giữa họ cười thầm. Và khoảng trống đó — khâu chuyển đổi — chính là nơi mọi cuộc chơi được định đoạt, dù là trên sân cỏ hay trên màn ảnh rộng.